Maagverkleining: wat houdt het in?

Een maagverkleining is een operatie waarbij de maag kleiner wordt gemaakt. Soms wordt ook de weg van het eten door de darmen aangepast. Het is de behandeling bij ernstige obesitas met het grootste en meest blijvende effect. Voldoe je aan de voorwaarden, dan vergoedt de basisverzekering haar.

Voor wie is een maagverkleining?

Voor vergoeding uit het basispakket gelden meestal deze voorwaarden:

• een BMI van 40 of hoger, of een BMI van 35 of hoger met een ernstige aandoening die met het gewicht samenhangt, zoals diabetes type 2, hoge bloeddruk of slaapapneu;
• je hebt al langere tijd (vaak minimaal vijf jaar) ernstig overgewicht;
• eerdere pogingen om af te vallen, met begeleiding, hebben onvoldoende geholpen;
• je bent meestal tussen de 18 en 65 jaar (sommige klinieken hanteren andere grenzen);
• je bent bereid je leefstijl levenslang aan te passen en de nazorg te volgen.

Bij mensen met diabetes type 2 kan de richtlijn in bepaalde gevallen ook bij een lagere BMI een operatie overwegen. Dat beoordeelt het behandelteam. Hoe dat precies zit, lees je bij maagverkleining bij diabetes type 2.

Zo reken je het uit: twee voorbeelden

Je BMI is je gewicht in kilo's gedeeld door je lengte in meters in het kwadraat. Of gebruik de rekenhulp om je BMI te berekenen.

• Stel: je bent 1,70 m en weegt 118 kilo. Je BMI is 118 gedeeld door 2,89 (1,70 × 1,70) = 40,8. Je komt dan op basis van je BMI in aanmerking.
• Stel: je bent 1,65 m en weegt 100 kilo. Je BMI is 100 gedeeld door 2,72 (1,65 × 1,65) = 36,7. Alleen met een aandoening als diabetes type 2, hoge bloeddruk of slaapapneu kom je mogelijk in aanmerking.

De BMI is niet het enige wat telt. Voor vergoeding moeten eerdere begeleide pogingen om af te vallen onvoldoende hebben geholpen. Een gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) is daarom vaak de eerste stap. Dat programma wordt vergoed en gaat niet van je eigen risico af.

Check of je mogelijk in aanmerking komt

Soorten operaties

• Route van het eten na de operatie
• Verwijderd of overgeslagen deel
• Slokdarm en darm

Vereenvoudigde tekeningen, niet op schaal.

De keuze hangt af van je gezondheid, bijvoorbeeld reflux of diabetes, en van je voorkeur. De operaties gebeuren bijna altijd via een kijkoperatie.

Sleeve of bypass: hoe kies je?

Er is geen operatie die voor iedereen de beste is. Volgens de Nederlandse richtlijn kies je samen met je behandelaar, op basis van onder meer je BMI, andere ziektes, eerdere buikoperaties en maagzuurklachten.

Wanneer ligt welke operatie voor de hand? (volgens de Nederlandse richtlijn)

Jouw situatie	Wat de richtlijn zegt
Je hebt nu al vaak last van maagzuur (reflux)	Een sleeve is minder geschikt. Een bypass geeft juist vaak minder refluxklachten.
Je hebt diabetes type 2	Een bypass en een mini-bypass hebben waarschijnlijk een iets beter effect dan een sleeve.
Je BMI is zeer hoog (boven de 60)	Een sleeve kan een goede eerste stap zijn, eventueel gevolgd door een tweede operatie.

Rond de operatie overleed in een grote internationale analyse 0,05 procent na een sleeve en 0,09 procent na een bypass. Alle verschillen staan uitgebreid bij de gastric sleeve (maagbuis) en bij de gastric bypass en de mini-bypass.

Het traject stap voor stap

1. Verwijzing

   Via je huisarts of specialist. Betaal je zelf, dan kan het bij sommige klinieken ook zonder verwijzing.

2. Screening

   Je spreekt onder anderen een chirurg, internist, diëtist en psycholoog. Samen bepalen jullie of een operatie verstandig is.

3. Voorbereiding

   Je leert over eten na de operatie. Vaak volgt een korte periode met een speciaal dieet om de lever kleiner te maken.

4. Operatie

   Een kijkoperatie van minder dan een uur. Meestal blijf je één nacht, soms ga je dezelfde dag naar huis.

5. Nazorg

   Je wordt jarenlang begeleid door een team van onder meer een diëtist, psycholoog en bewegingscoach. Je gebruikt levenslang vitamines.

De wachttijden verschillen per ziekenhuis en kliniek. Op ZorgkaartNederland kun je ze vergelijken. Waar je verder op let, lees je bij een ziekenhuis of kliniek kiezen voor je maagverkleining.

Het traject op een tijdlijn

Van verwijzing tot nazorg: hoe lang duurt wat?

Fase	Hoe lang	Wat er gebeurt
Screening en voorbereiding	Enkele maanden, plus de wachttijd	Gesprekken met het team, soms een voorbereidingsdieet
Operatie	Ongeveer een uur	Kijkoperatie onder narcose met vijf of zes kleine sneetjes
Weer aan het werk	Na 2 tot 4 weken	Vaak eerst gedeeltelijk; met zwaar lichamelijk werk duurt het langer
Voeding opbouwen	Ongeveer 4 weken	Van vloeibaar via gemalen naar vast eten in kleine porties
Nazorg in het centrum	De eerste 2 jaar	Diëtist, psycholoog en bewegingscoach; het eerste jaar elke 3 tot 6 maanden bloedcontrole
Daarna	Levenslang	Elke dag vitamines en elk jaar een bloedcontrole, vaak via de huisarts

Meer over pijn, littekens en de eerste dagen lees je bij het herstel in de eerste weken na de operatie.

Resultaten

Na een gastric sleeve of bypass verliezen mensen in de eerste één à twee jaar gemiddeld zo'n 25 tot 30 procent van hun lichaamsgewicht. Een deel komt er op lange termijn meestal weer bij, maar het gewicht blijft gemiddeld duidelijk lager dan zonder operatie. Daarnaast verbeteren aandoeningen als diabetes type 2, hoge bloeddruk en slaapapneu vaak sterk, en soms verdwijnen ze helemaal.

Wat een maagverkleining oplevert, op korte en lange termijn

Termijn	Uitkomst	Bron
Eerste 1 à 2 jaar	Gemiddeld 25 tot 30% lichter (sleeve en bypass)	Thuisarts, richtlijn
Na 5 jaar	De grote meerderheid in Nederland is nog meer dan 20% lichter	DATO, jaarverslag 2023
Na 10 jaar of langer (sleeve)	Gemiddeld ongeveer 24% lichter; ongeveer 1 op de 5 kreeg een tweede operatie	Vitiello e.a. (2023)
Diabetes type 2, na 1 jaar	7 van de 10 mensen hebben geen diabetes meer	Thuisarts
Diabetes type 2, lange termijn	In remissie: 72% na 2 jaar, 38% na 10 jaar, 30% na 15 jaar	Zweedse SOS-studie
Levensverwachting	Gemiddeld 3 jaar langer dan met gewone zorg	SOS-studie, Carlsson e.a. (2020)

Wat betekent dat in kilo's? Neem het voorbeeld van iemand van 1,70 m en 118 kilo. Bij 25 procent gewichtsverlies is dat 29,5 kilo; je weegt dan 88,5 kilo en je BMI daalt van 40,8 naar 30,6. Bij 30 procent is het 35,4 kilo; je weegt dan 82,6 kilo, met een BMI van 28,6. Dat zijn gemiddelden: de een valt meer af, de ander minder.

Twijfel je tussen een operatie en medicijnen? Bekijk dan de afvalprik en een maagverkleining eerlijk vergeleken.

Maagverkleining in Nederland in cijfers

Elke operatie wordt vastgelegd in de kwaliteitsregistratie DATO; in het jaarverslag over 2024 staan twintig centra. Het aandeel ernstige complicaties (waarvoor een extra ingreep nodig was, of die levensbedreigend waren) lag per centrum tussen 0,0 en 2,3 procent. Waarom je soms veel hogere getallen leest, staat bij hoe gevaarlijk een maagverkleining echt is.

Risico's en het leven erna

Elke operatie heeft risico's. Bij een maagverkleining gaat het onder meer om een lekkage van de naad, bloedingen, trombose en later een darmafsluiting, galstenen of dumping (klachten na suikerrijk eten). Ernstige complicaties zijn zeldzaam in gespecialiseerde centra. Na de operatie:

• eet je kleine porties en neem je de tijd voor elke maaltijd;
• slik je levenslang vitamines en mineralen, en laat je je bloed controleren;
• is zwangerschap meestal pas na zo'n anderhalf jaar verstandig;
• verandert er ook mentaal veel. Begeleiding en contact met lotgenoten helpen daarbij.

Wat er na de operatie blijvend verandert, van eiwit en vitamines tot alcohol en overtollige huid, lees je bij het leven na een maagverkleining.

Video: ervaringen met een maagverkleining

Video afspelen: RTL Nieuws65 kilo kwijt na maagverkleining: ‘Maar daarmee ben je er nog niet’ (RTL Nieuws), duur 2:13

Ervaringen van mensen met een maagverkleining

Echte ervaringen die mensen zelf openbaar hebben gedeeld, in onze woorden samengevat, met een link naar de bron. Iedereen reageert anders op een operatie: lees ook de risico’s van een maagverkleining.

• Media Angelique van Enk

  Angelique werd vanwege haar BMI afgekeurd als matroos op het schip van haar man; na een maagverkleining viel ze twintig kilo af en slaagde ze voor de medische herkeuring.

  “Ik ben twintig kilo lichter en mijn onderkin en opgezette buik zijn weg.”

  Ook genoemd: Ze vindt dat mensen niet op gewicht afgewezen mogen worden en moet nog verder afvallen voor een definitief certificaat.

  Lees het verhaal op Omroep Brabant · 12 december 2024

• Ziekenhuis Elise

  Elise had artrose en kniepijn en stond op de wachtlijst voor een knieoperatie; na het afvallen door de maagverkleining is die operatie voorlopig niet nodig. Via een beweeggroep van het ziekenhuis pakte ze het sporten weer op.

  “Nu ik zo ben afgevallen, kan ik alles weer”

  Lees het verhaal op Maasstad Ziekenhuis

• Blog Anne van der Horst · gastric sleeve

  Anne beschrijft hoe overgewicht en dagelijkse pijnklachten haar als moeder beperkten en hoe ze twijfelde of ze wel 'erg genoeg' was voor een maagverkleining; na de screening wist ze zeker dat ze het wilde.

  Ook genoemd: Het wachten op de uitslag van de screening vond ze emotioneel zwaar.

  Lees het verhaal op Fun and healthy food · 19 december 2022

Alle ervaringen en video’s over een maagverkleining

Veelgestelde vragen over maagverkleining

Wat is het verschil tussen een gastric sleeve en een gastric bypass?

Bij een gastric sleeve wordt ongeveer driekwart van de maag verwijderd, bij een gastric bypass wordt een klein maagzakje direct op de dunne darm aangesloten. Bij de sleeve blijven de darmen zoals ze waren. Bij de bypass slaat het eten een deel van de maag en het eerste deel van de darm over. Beide zijn kijkoperaties. Lees ook hoe de operatie en het herstel verlopen.

Welke maagverkleining is het beste: een sleeve of een bypass?

Welke maagverkleining het beste is, verschilt per persoon: er is geen operatie die voor iedereen de beste keuze is. Het hangt af van je gezondheid, bijvoorbeeld reflux of diabetes, en van je voorkeur. Een sleeve geeft vaker maagzuurklachten, een bypass vaker dumping en tekorten. Bespreek de keuze met je behandelteam; dat kan tijdens de screening, als je al je vragen kunt stellen.

Wat is een mini gastric bypass?

Een mini gastric bypass is een variant van de gastric bypass met één verbinding tussen maag en darm in plaats van twee. Net als de andere operaties gebeurt hij bijna altijd via een kijkoperatie. Of deze variant bij jou past, bespreekt het behandelteam met je tijdens de screening, samen met de voor- en nadelen van een sleeve en een gewone bypass.

Hoe werkt een maagverkleining?

Een maagverkleining werkt doordat je maag kleiner wordt en de hormonen die honger en verzadiging regelen blijvend veranderen. Daardoor heb je sneller een vol gevoel. Bij een bypass wordt ook de route van het eten door de darmen aangepast. Een maagverkleining is dus meer dan alleen minder ruimte in je maag: het is een medische behandeling die inwerkt op je hormonen.

Hoeveel van de maag wordt weggehaald bij een gastric sleeve?

Bij een gastric sleeve wordt ongeveer driekwart van de maag weggehaald. Er blijft een smalle, buisvormige maag over langs de binnenbocht. De darmen blijven zoals ze waren, en het eten gaat na de maag gewoon via de twaalfvingerige darm verder. Omdat een deel van de maag is verwijderd, is een sleeve niet terug te draaien.

Wordt de maag bij een gastric bypass weggehaald?

Nee, bij een gastric bypass wordt de maag niet weggehaald. De chirurg maakt bovenaan de maag een klein maagzakje en sluit dat direct aan op de dunne darm. De rest van de maag en het eerste deel van de darm worden overgeslagen, maar blijven in het lichaam. De tekeningen bij de soorten operaties op deze pagina laten zien hoe dat eruitziet.

Welke klachten kun je krijgen na een gastric sleeve?

Na een gastric sleeve komen vooral maagzuurklachten vaker voor dan na een bypass. Daarnaast kun je, net als na elke maagverkleining, galstenen krijgen door het snelle afvallen, en tekorten als je je vitamines niet slikt. De meeste klachten zijn met nazorg te voorkomen of te behandelen. Bekijk alle risico's van een maagverkleining op lange termijn.

Welke klachten kun je krijgen na een gastric bypass?

Na een gastric bypass kun je vooral last krijgen van dumping na suikerrijk eten, tekorten aan vitamines en mineralen, en minder sterke botten. Soms ontstaat een interne hernia of een maagzweer bij de verbinding. Ook werkt alcohol na een bypass sterker. Lees welke complicaties na een maagverkleining kunnen optreden.

Waarom werkt een maagverkleining beter dan een dieet?

Een maagverkleining werkt beter dan een dieet omdat de operatie ingrijpt op de biologie van honger en verzadiging. Bij een dieet reageert je lichaam met meer honger en een lager energieverbruik, waardoor de kilo's vaak terugkomen. Een maagverkleining verandert de hormonen die dat regelen blijvend. Lees meer over de oorzaken van obesitas.

Kan een gastric sleeve later worden omgezet in een bypass?

Ja, een gastric sleeve kan later worden omgezet in een gastric bypass, bijvoorbeeld bij hardnekkige maagzuurklachten. Ook bij weer aankomen na een aantal jaren is een tweede operatie soms een mogelijkheid, naast extra begeleiding of medicatie. Of dat voor jou zinvol is, bepaalt het behandelteam na onderzoek.

Werkt een maagverkleining zonder aanpassing van je leefstijl?

Nee, een maagverkleining werkt niet blijvend zonder aanpassing van je leefstijl. Je nieuwe eetgewoontes, zoals kleine porties, langzaam eten en niet drinken tijdens het eten, bepalen voor een groot deel of het resultaat blijvend is. Wie de nazorg volgt, houdt het resultaat vaker vast. Lees ook over twijfel of een maagverkleining blijvend werkt.

Hoe ziet het leven eruit na een maagverkleining?

Na een maagverkleining eet je voortaan kleine porties, neem je de tijd voor je maaltijden, drink je niet tijdens het eten en slik je levenslang vitamines. De eerste jaren ga je regelmatig op controle. Voor veel mensen voelt dat na een paar maanden normaal. Lees wat er na de operatie blijvend verandert.

Wie begeleidt je bij een maagverkleining?

Bij een maagverkleining word je begeleid door een team. Tijdens de screening spreek je onder anderen een chirurg, internist, diëtist en psycholoog. Na de operatie helpen een diëtist, psycholoog en bewegingscoach je jarenlang. Ook je huisarts blijft betrokken, onder meer bij vitamines en bloedcontroles. Lees hoe de huisarts en het centrum samenwerken.

Hoe lang duurt het hele traject van een maagverkleining?

Het traject van een maagverkleining bestaat uit verwijzing, screening, voorbereiding, de operatie en jarenlange nazorg. Screening en voorbereiding duren samen meestal een paar maanden; hoe lang je daarvoor wacht, verschilt per ziekenhuis en kliniek. De operatie zelf duurt minder dan een uur. Lees hoe je klinieken vergelijkt op wachttijd en kwaliteit.

Hoeveel maagverkleiningen worden er in Nederland gedaan?

In Nederland worden ongeveer 10.000 maagverkleiningen per jaar gedaan. De gastric bypass is een van de meest uitgevoerde operaties. Elke operatie wordt geregistreerd in de landelijke kwaliteitsregistratie DATO, zodat de resultaten van alle centra worden gevolgd. Zie ook hoeveel er bekend is over prik en maagverkleining op lange termijn.

Bronnen

• Thuisarts.nl – Ik denk na over een maagverkleining
• Richtlijnendatabase – Chirurgische behandeling van obesitas
• Zorgverzekeringwijzer – Vergoeding maagverkleining 2026
• Sjöström e.a. (2007), Swedish Obese Subjects-studie, New England Journal of Medicine
• Carlsson e.a. (2020), Life Expectancy after Bariatric Surgery in the Swedish Obese Subjects Study, NEJM
• Richtlijn Chirurgische behandeling van obesitas – Operatietechniek bij volwassenen
• Thuisarts.nl – Ik heb een maagverkleining gehad, hoe gaat het daarna?
• Robertson e.a. (2021), Perioperative mortality in bariatric surgery: meta-analysis, British Journal of Surgery
• Vitiello e.a. (2023), Long-Term Results of Laparoscopic Sleeve Gastrectomy (10+ jaar), Obesity Surgery
• Dutch Audit for Treatment of Obesity (DATO), jaarverslag 2023
• Dutch Audit for Treatment of Obesity (DATO), jaarverslag 2024