Wat is obesitas?

Name: Wat is obesitas?
Creator: Gijs Bodenstaff

Door Gijs Bodenstaff · Laatst gecontroleerd: 25 september 2026 · Medische controle: [in te vullen: medisch redacteur]

Obesitas betekent dat je lichaam zoveel vetweefsel heeft opgeslagen dat het je gezondheid bedreigt. Het is een erkende, chronische ziekte met veel verschillende oorzaken. Het is dus geen kwestie van "gewoon minder eten".

In het kort

Je hebt obesitas bij een BMI van 30 of hoger. Bij een BMI van 35 tot 40 spreken we van ernstige obesitas, vanaf 40 van zeer ernstige obesitas.
In Nederland had in 2025 15,7% van de volwassenen obesitas (Leefstijlmonitor CBS/RIVM).
Obesitas ontstaat door een mix van erfelijkheid, omgeving, hormonen, medicijnen, slaap en stress. Je lichaam verdedigt zijn gewicht, daarom komen kilo's na een dieet vaak terug.
Al 5 tot 10 procent gewichtsverlies geeft vaak merkbare gezondheidswinst. Bij ernstige obesitas is meestal meer nodig.
Je huisarts is het eerste aanspreekpunt. Er zijn vergoede behandelingen, van een leefstijlprogramma tot een maagverkleining.

BMI: wanneer spreek je van obesitas?

Artsen gebruiken de Body Mass Index (BMI) als eerste maat. Je berekent hem door je gewicht in kilo's te delen door je lengte in meters in het kwadraat. Voorbeeld: 120 kg bij 1,70 m geeft 120 / (1,70 × 1,70) = een BMI van 41,5.

BMI-klassen voor volwassenen
BMI	Betekenis
18,5 – 24,9	Gezond gewicht
25 – 29,9	Overgewicht
30 – 34,9	Obesitas (klasse 1)
35 – 39,9	Ernstige obesitas (klasse 2)
40 of hoger	Zeer ernstige obesitas (klasse 3)

Wat betekenen die grenzen in kilo's? Bij een lengte van 1,70 meter begint overgewicht bij ongeveer 72 kilo, obesitas bij ongeveer 87 kilo, ernstige obesitas bij ongeveer 101 kilo en zeer ernstige obesitas bij ongeveer 116 kilo. Voor andere lengtes vind je een tabel en een rekenhulp op de pagina je BMI berekenen met gewichtstabel.

Staafdiagram voor iemand van 1,70 m: BMI 25 is 72 kg, BMI 30 is 87 kg, BMI 35 is 101 kg, BMI 40 is 116 kg, en het voorbeeld weegt 118 kg — Gewicht bij de BMI-grenzen voor een lengte van 1,70 meter, afgerond op hele kilo's, plus het rekenvoorbeeld van 118 kilo. Bron: BMI-klassen volgens Voedingscentrum en richtlijn Overgewicht en obesitas.

De BMI zegt niet alles. Iemand met veel spiermassa kan een hoge BMI hebben zonder obesitas. Daarom kijkt een arts ook naar je buikomvang en naar ziektes die met je gewicht samenhangen. Een buikomvang van meer dan 88 cm bij vrouwen of meer dan 102 cm bij mannen geeft een extra verhoogd risico.

Bereken je BMI in de check

Obesitas komt in Nederland veel voor. Volgens de Leefstijlmonitor van CBS en RIVM had in 2025 15,7% van de volwassenen obesitas en 50,6% overgewicht. Sinds 1981 is obesitas ongeveer verdrievoudigd: van 5% naar 16% in 2023 (CBS, 20 jaar en ouder). Meer over trend, kinderen en sterfte lees je in trend en cijfers van obesitas in Nederland.

Waarom obesitas een chronische ziekte is

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) noemt obesitas een chronische, complexe ziekte. Dat is meer dan een woordkeuze. Het betekent dat obesitas niet vanzelf overgaat, dat het vaak terugkomt en dat behandeling meestal jaren doorloopt.

Vergelijk het met een hoge bloeddruk. Niemand verwacht dat je die met een paar weken wilskracht voorgoed oplost. Bij obesitas werkt het net zo: je lichaam heeft systemen die je gewicht vasthouden. Behandeling helpt je om daar blijvend tegenin te gaan, met leefstijl, soms met medicijnen en soms met een operatie. Stopt de behandeling, dan komt het gewicht vaak terug. Dat zie je bijvoorbeeld bij de afvalprik: na het stoppen met semaglutide kwam in een vervolgstudie binnen een jaar gemiddeld twee derde van het verloren gewicht terug.

Een chronische ziekte vraagt ook om zorg zonder schuldvraag. Je huisarts hoort je gewicht dus te bespreken zoals elke andere ziekte: met uitleg, een plan en vervolgafspraken.

Oorzaken van obesitas

Obesitas ontstaat bijna altijd door een combinatie van factoren. De belangrijkste zijn:

Erfelijkheid. Genen bepalen voor een groot deel hoe sterk je honger en verzadiging voelt en hoe je lichaam vet opslaat.
Omgeving. Veel goedkoop, calorierijk eten, veel zitten en weinig tijd of ruimte om te bewegen.
Hormonen en ziektes. Bijvoorbeeld een traag werkende schildklier of PCOS.
Medicijnen. Sommige middelen, zoals bepaalde antidepressiva, antipsychotica en prednison, kunnen gewichtstoename geven.
Slaap, stress en psyche. Te weinig slaap, langdurige stress en ingrijpende ervaringen beïnvloeden eetgedrag en hormonen.

Als je afvalt, reageert je lichaam met meer honger en een lager energieverbruik. Daardoor komen de kilo's na een dieet vaak weer terug. Dat is biologie, geen falen.

Ook je omstandigheden tellen mee. Obesitas kwam in 2024 2,5 keer vaker voor bij mensen met alleen basisonderwijs of een vmbo-opleiding dan bij mensen met een hbo- of wo-opleiding (VZinfo, RIVM). Zulke verschillen gaan over groepen en hangen samen met inkomen, werk, woonomgeving en stress. Ze zeggen niets over jouw karakter. De verschillen per gemeente en wijk zie je in de obesitas-atlas met cijfers per gemeente.

Gezondheidsrisico's

Obesitas vergroot de kans op onder meer:

diabetes type 2
hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten
slaapapneu
leververvetting
artrose in knieën en heupen
verminderde vruchtbaarheid
sommige vormen van kanker
somberheid en een lager zelfbeeld

Het goede nieuws: al 5 tot 10 procent gewichtsverlies geeft vaak merkbare gezondheidswinst, zoals een betere bloedsuiker en bloeddruk. Bij ernstige obesitas is meer gewichtsverlies nodig, en daar zijn medicijnen of een maagverkleining vaak effectiever dan leefstijl alleen.

Voor het totaal aan gezondheid telt obesitas zwaar mee. Van de totale ziektelast in Nederland was in 2022 2,3% toe te schrijven aan overgewicht, vooral door de samenhang met diabetes (VZinfo, RIVM). Mensen met overgewicht hebben gemiddeld een verhoogd risico om vroegtijdig te overlijden. De tabel laat zien wat gewichtsverlies bij een paar veelvoorkomende aandoeningen kan betekenen.

Aandoeningen die met obesitas samenhangen, en wat gewichtsverlies kan doen
Aandoening	Waarom het met gewicht samenhangt	Wat gewichtsverlies kan doen
Diabetes type 2	Vetweefsel, vooral rond de buik, maakt het lichaam minder gevoelig voor insuline	Betere bloedsuiker; na een maagverkleining gaat diabetes vaak in remissie
Hoge bloeddruk	Hart en vaten moeten harder werken	Al 5 tot 10% gewichtsverlies geeft vaak een lagere bloeddruk
Slaapapneu	Vet rond hals en keel vernauwt de luchtweg tijdens de slaap	Vaak minder ademstops; na een maagverkleining verbetert het vaak sterk
Artrose in knie of heup	Meer gewicht betekent meer belasting van de gewrichten	Minder belasting en vaak minder pijn bij bewegen
Verminderde vruchtbaarheid	Obesitas beïnvloedt de hormoonbalans	Afvallen verbetert de vruchtbaarheid vaak

Heb je diabetes type 2 en obesitas? Dan kan een operatie extra veel opleveren. Lees meer over diabetes type 2 en maagverkleining.

Hoeveel afvallen levert wat op?

Een voorbeeld maakt het concreet. Stel: je bent 1,70 m en weegt 118 kilo. Je BMI is dan 118 / (1,70 × 1,70) = 118 / 2,89 = 40,8. Dat is zeer ernstige obesitas.

5 procent afvallen is 5,9 kilo. Je weegt dan 112,1 kilo. Dat geeft al vaak een betere bloedsuiker en bloeddruk.
10 procent afvallen is 11,8 kilo. Je weegt dan 106,2 kilo en je BMI is 36,7.
25 tot 30 procent afvallen, het gemiddelde in de eerste jaren na een maagverkleining, is 29,5 tot 35,4 kilo. Je weegt dan 88,5 tot 82,6 kilo, een BMI van 30,6 tot 28,6.

Je ziet het verschil tussen de routes. Met een leefstijlprogramma val je gemiddeld een paar procent af. Met de afvalprik was dat in studies gemiddeld 15% (Wegovy) tot 21% (Mounjaro), zolang je hem gebruikt. Hoe die behandelingen naast elkaar staan, lees je in het overzicht van behandelingen bij obesitas.

Obesitas en vooroordelen

Veel mensen met obesitas krijgen te maken met vooroordelen, ook in de zorg. Dat is schadelijk: het houdt mensen weg bij hulp die ze nodig hebben. Op deze site spreken we daarom over mensen met obesitas, en niet over "dikke mensen" of "zwaarlijvigen". Je verdient dezelfde zorg en hetzelfde respect als iedereen.

Vooroordelen raken ook de keuze voor behandeling. Wie hoort dat een operatie "de makkelijke weg" is, stelt hulp vaak jaren uit. Lees wat er echt klopt in vooroordelen over obesitas en maagverkleining.

Wanneer en waar zoek je hulp?

Je hoeft niet te wachten tot je klachten hebt. Maak een afspraak met je huisarts als je BMI 30 of hoger is, of als je overgewicht hebt en daarnaast een aandoening zoals hoge bloeddruk, diabetes type 2 of slaapapneu. Neem je lengte, gewicht, buikomvang en een lijstje met eerdere afvalpogingen mee.

Voor veel mensen is het leefstijlprogramma GLI de eerste stap. Dat is vergoed bij een BMI van 35 of hoger, of bij een BMI van 25 tot 35 met een grote buikomvang of een ziekte die met je gewicht samenhangt. Is dat niet genoeg, dan kunnen medicijnen zoals de afvalprik (Wegovy, Mounjaro) of een operatie in beeld komen. Bespreek met je arts wat bij jou past.

Wat kun je nu doen?

Veelgestelde vragen over obesitas

Hoe bereken je je BMI?

Je BMI bereken je door je gewicht in kilo's te delen door je lengte in meters in het kwadraat. Weeg je 120 kilo bij een lengte van 1,70 meter, dan reken je 120 / (1,70 × 1,70). Dat geeft een BMI van 41,5. Wil je het niet zelf uitrekenen, gebruik dan de BMI-check met mogelijke behandelingen.

Wat is het verschil tussen overgewicht en obesitas?

Het verschil tussen overgewicht en obesitas zit in de BMI. Bij een BMI van 25 tot 30 spreken artsen van overgewicht, vanaf een BMI van 30 van obesitas. Bij obesitas heeft je lichaam zoveel vetweefsel opgeslagen dat het je gezondheid bedreigt. Ook bij overgewicht met een verhoogd gezondheidsrisico kun je al een vergoed leefstijlprogramma (GLI) krijgen.

Wat is morbide obesitas?

Met morbide obesitas wordt meestal zeer ernstige obesitas bedoeld: een BMI van 40 of hoger, ook wel obesitas klasse 3 genoemd. Op deze site spreken we van ernstige obesitas (BMI 35 tot 40) en zeer ernstige obesitas (BMI 40 of hoger). Bij deze BMI is leefstijl alleen vaak niet genoeg en komt een maagverkleining als behandeling bij zeer ernstige obesitas in beeld.

Is de BMI wel een goede maat voor obesitas?

De BMI is een goede eerste maat voor obesitas, maar zegt niet alles. Iemand met veel spiermassa kan een hoge BMI hebben zonder obesitas. Daarom kijkt een arts ook naar je buikomvang en naar ziektes die met je gewicht samenhangen, zoals diabetes type 2, hoge bloeddruk of slaapapneu. Samen bepalen die of en welke behandeling nodig is.

Welke buikomvang is te groot?

Een buikomvang van meer dan 88 centimeter bij vrouwen of meer dan 102 centimeter bij mannen geeft een extra verhoogd gezondheidsrisico. Daarom kijkt een arts naast je BMI ook naar je buikomvang en naar ziektes die met je gewicht samenhangen. Bespreek een grote buikomvang met je huisarts, zeker als je ook klachten hebt zoals een hoge bloeddruk.

Is obesitas erfelijk?

Obesitas is voor een groot deel erfelijk: je genen bepalen mede hoe sterk je honger en verzadiging voelt en hoe je lichaam vet opslaat. Erfelijkheid is wel nooit de enige oorzaak. Ook je omgeving, hormonen, ziektes als een traag werkende schildklier of PCOS, medicijnen, slaap en stress spelen mee. Daarom is obesitas geen kwestie van wilskracht, maar een chronische ziekte waar veel vooroordelen over bestaan.

Kunnen medicijnen obesitas veroorzaken?

Ja, sommige medicijnen kunnen bijdragen aan obesitas doordat ze gewichtstoename geven. Voorbeelden zijn bepaalde antidepressiva, antipsychotica en prednison. Stop nooit zelf met een medicijn. Bespreek met je arts of er een alternatief is dat minder invloed heeft op je gewicht. Een huisarts noemt deze medicijnen ook in de verwijzing naar een obesitascentrum.

Kan slecht slapen of stress zorgen voor overgewicht?

Ja, te weinig slaap en langdurige stress kunnen bijdragen aan overgewicht en obesitas. Ze beïnvloeden je hormonen en je eetgedrag. Ook ingrijpende ervaringen kunnen meespelen. Bij een behandeling tegen obesitas is daarom vaak aandacht voor slaap, stress en gedrag, bijvoorbeeld via een psycholoog of leefstijlcoach.

Welke ziektes kun je krijgen door obesitas?

Obesitas vergroot de kans op onder meer diabetes type 2, hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten, slaapapneu, leververvetting, artrose in knieën en heupen en sommige vormen van kanker. Heb je een van deze aandoeningen en een BMI van 35 of hoger, dan kom je mogelijk in aanmerking voor een maagverkleining. Bekijk welke aandoeningen meetellen voor een behandeling.

Hoeveel moet je afvallen voor gezondheidswinst?

Al 5 tot 10 procent gewichtsverlies geeft vaak merkbare gezondheidswinst, zoals een betere bloedsuiker en bloeddruk. Bij iemand van 120 kilo is dat 6 tot 12 kilo. Bij ernstige obesitas is meestal meer gewichtsverlies nodig. Daar zijn medicijnen of een maagverkleining vaak effectiever dan leefstijl alleen. Zie hoeveel je gemiddeld afvalt met de prik of een maagverkleining.

Heeft obesitas invloed op je vruchtbaarheid?

Ja, obesitas kan de vruchtbaarheid verminderen. Afvallen verbetert de vruchtbaarheid vaak. Na een maagverkleining wordt wel geadviseerd om zo'n anderhalf jaar te wachten met zwanger worden, tot je gewicht stabiel is. Ook de afvalprik wordt tijdens de zwangerschap afgeraden. Heb je een kinderwens, bespreek die dan altijd met je huisarts of behandelteam voordat je aan een behandeling begint.

Hoeveel mensen in Nederland hebben obesitas?

In Nederland had in 2024 16,7% van de volwassenen obesitas, oftewel een BMI van 30 of hoger, volgens de Gezondheidsmonitor van RIVM, CBS en GGD'en. De Leefstijlmonitor van CBS en RIVM kwam voor 2025 uit op 15,7%; peilingen met een andere methode geven iets andere cijfers. Ongeveer de helft van de volwassenen heeft overgewicht. Per gemeente zie je het in de obesitas-atlas, de landelijke trend in de cijfers over obesitas in Nederland.

Heeft obesitas invloed op je mentale gezondheid?

Obesitas hangt vaak samen met somberheid en een lager zelfbeeld. Vooroordelen en negatieve reacties, ook in de zorg, maken dat erger en houden mensen soms weg bij hulp. Praten helpt: met je huisarts, een psycholoog of mensen die hetzelfde meemaken. Bekijk lotgenotengroepen en patiëntenverenigingen voor obesitas.

Waarom spreekt deze site over mensen met obesitas?

We spreken over mensen met obesitas omdat obesitas een ziekte is die iemand heeft, en niet is wie iemand is. Woorden als "dik" of "zwaarlijvig" versterken vooroordelen, en die houden mensen weg bij de zorg die ze nodig hebben. Ook zorgverleners worden aangeraden neutrale woorden als "gewicht" te gebruiken. Iedereen verdient dezelfde zorg en hetzelfde respect.

Wanneer ga je met overgewicht naar de huisarts?

Met overgewicht ga je naar de huisarts als je een BMI van 30 of hoger hebt, of een BMI van 25 of hoger met gezondheidsklachten zoals hoge bloeddruk of diabetes type 2. Bij een BMI van 35 of hoger, of van 25 tot 35 met zo'n klacht of een grote buikomvang, kom je in aanmerking voor een vergoed leefstijlprogramma; bij een hogere BMI mogelijk ook voor medicatie of een operatie. Bereid je voor met tips om een behandeling bij de huisarts aan te kaarten.