Gastric bypass: hoe het werkt en wat je kunt verwachten

Bij een gastric bypass maakt de chirurg bovenaan je maag een klein maagzakje en sluit dat direct aan op de dunne darm. Het eten slaat zo de rest van de maag en het eerste deel van de darm over. Je zit sneller vol, je hormonen veranderen en diabetes type 2 en maagzuurklachten verbeteren vaak. Daar staan blijvende nadelen tegenover, zoals dumping, tekorten aan vitamines en een kleine kans op een knoop in de darm.

Hoe werkt een gastric bypass?

De gewone gastric bypass heet voluit Roux-en-Y gastric bypass. Het is een kijkoperatie onder narcose van ongeveer 50 minuten. In Nederland is het een van de meest uitgevoerde operaties tegen ernstige obesitas.

1. Een klein maagzakje

   Bovenaan de maag maakt de chirurg een klein maagzakje. De rest van de maag wordt niet weggehaald, maar blijft in je buik zitten.

2. Aansluiten op de dunne darm

   Het maagzakje wordt direct op de dunne darm aangesloten. Het eten slaat de rest van de maag en het eerste deel van de darm over.

3. Een tweede verbinding

   Verderop in de darm komt een tweede verbinding. Samen vormen de darmdelen een Y; vandaar de naam Roux-en-Y. Bij de mini-bypass is er maar één verbinding.

De bypass werkt op verschillende manieren tegelijk. In het kleine maagzakje past weinig eten, zodat je snel vol zit. De hormonen die honger, verzadiging en bloedsuiker regelen veranderen blijvend. En omdat het eten een deel van de darm overslaat, neem je sommige voedingsstoffen minder goed op. Dat laatste draagt bij aan het effect, maar is ook de reden dat je levenslang vitamines nodig hebt.

De mini-bypass (OAGB)

Een mini gastric bypass, ook wel one anastomosis gastric bypass (OAGB) genoemd, is een variant met één verbinding tussen maag en darm in plaats van twee.

• Gewicht. In het Franse YOMEGA-onderzoek, waarin mensen door loting een mini-bypass of een gewone bypass kregen, was het gewichtsverlies na twee jaar vergelijkbaar.
• Voedingsproblemen. In datzelfde onderzoek kwamen na een mini-bypass vaker tekorten, diarree en vettige ontlasting voor.
• Gal in de maag. Omdat er maar één verbinding is, kan gal terugstromen naar het maagzakje. Bij een deel van de mensen werd dat bij een kijkonderzoek gezien.
• Reflux. Volgens de Nederlandse richtlijn is de kans op reflux na een mini-bypass groter dan na een gewone bypass, maar kleiner dan na een sleeve.

Of een mini-bypass bij jou past, bespreekt het behandelteam met je tijdens de screening.

Voor wie is een bypass geschikt?

Voor een vergoede bypass gelden dezelfde voorwaarden als voor elke maagverkleining: een BMI van 40 of hoger, of van 35 of hoger met een ernstige aandoening die met je gewicht samenhangt, zoals diabetes type 2, hoge bloeddruk of slaapapneu. Bekijk of je in aanmerking komt voor een maagverkleining of reken eerst je BMI uit.

De Nederlandse richtlijn adviseert de operatie te kiezen die de voorkeur van jou en je behandelaar het best bij elkaar brengt. Een bypass ligt vaak voor de hand als je:

• last hebt van reflux: een bypass geeft volgens de richtlijn een zeer goede verbetering van refluxklachten;
• diabetes type 2 hebt: een bypass en een mini-bypass hebben volgens de richtlijn waarschijnlijk een beter effect dan een sleeve. Lees meer bij maagverkleining bij diabetes type 2.

Gebruik je veel medicijnen die de maag kunnen beschadigen, zoals ontstekingsremmende pijnstillers, of rook je en wil je daar niet mee stoppen? Bespreek dat dan eerlijk. Na een bypass vergroten die de kans op een maagzweer bij de verbinding.

Resultaat: gewicht en gezondheid

Na een gastric sleeve of bypass verliezen mensen in de eerste één à twee jaar gemiddeld zo'n 25 tot 30 procent van hun lichaamsgewicht. Een deel komt er op lange termijn meestal weer bij, maar het gewicht blijft gemiddeld duidelijk lager dan zonder operatie.

In het Finse SLEEVEPASS-onderzoek was het gewichtsverlies na vijf jaar na een bypass iets groter dan na een sleeve. Ook diabetes type 2 was na een bypass iets vaker in remissie (45 tegenover 37 procent), maar dat verschil was niet duidelijk genoeg om zeker te zijn. Volgens onderzoek dat de Nederlandse richtlijn aanhaalt, was na vijf jaar een tweede operatie wegens weer aankomen na een sleeve vaker nodig dan na een bypass.

Wat een bypass vaak doet met je gezondheid

Aandoening	Effect na een bypass
Diabetes type 2	Verbetert vaak sterk; bij een deel verdwijnt het (remissie)
Reflux	Verbetert volgens de richtlijn zeer goed
Hoge bloeddruk, slaapapneu	Verbeteren vaak sterk, soms verdwijnen ze

Risico's en nadelen

Rond de operatie overlijdt bij een gastric bypass ongeveer 0,09 procent van de mensen, iets meer dan bij een sleeve (0,05 procent). Kort na de operatie kunnen onder meer een lekkage van de naad, een bloeding of trombose optreden; lees welke complicaties kort na de operatie kunnen optreden. Op de lange termijn zijn dit de belangrijkste nadelen van een bypass:

Dumping

Dumping zijn klachten die ontstaan als eten, vooral suiker, te snel in de darm komt. Er zijn twee vormen:

• Vroege dumping, binnen een half uur na het eten: een vol gevoel, buikpijn en krampen, diarree, hartkloppingen en duizeligheid.
• Late dumping, binnen de eerste twee uur na het eten: je lichaam maakt te veel insuline aan, waardoor je bloedsuiker te snel daalt. Je gaat zweten, trillen, wordt duizelig en kunt zelfs flauwvallen.

Kleine porties, rustig eten, goed kauwen en weinig snelle suikers helpen het meest.

Knoop in de darm (interne hernia)

Na een bypass kun je een knoop in je darm krijgen, ook wel een interne hernia genoemd. Dat doet veel pijn en je krijgt dan een nieuwe operatie om de darm weer goed te leggen. In onderzoek dat de Nederlandse richtlijn aanhaalt, ging het om ongeveer 8 op de 100 mensen na een bypass.

Maagzweer bij de verbinding

Bij de verbinding tussen het maagzakje en de darm kan een wondje ontstaan: een maagzweer (marginaal ulcus). Om die kans te verkleinen gebruik je na de operatie een paar maanden een maagbeschermer. Niet roken en ontstekingsremmende pijnstillers als ibuprofen vermijden helpen ook.

Tekorten en botten

Je eet minder en je darm neemt sommige stoffen minder goed op, zoals vitamine B12, ijzer, calcium en vitamine D. Daarom slik je levenslang vitamines en laat je je bloed controleren. Na een bypass is er ook een verhoogd risico op minder sterke botten.

Overige gevolgen

• alcohol komt sneller in je bloed en werkt sterker;
• melk kan buikpijn en diarree geven; dat komt vaker voor na een bypass;
• galstenen, door het snelle afvallen.

Alle risico's op een rij vind je bij de risico's van een maagverkleining op lange termijn.

Bypass of sleeve?

Gastric bypass, mini-bypass en sleeve naast elkaar

Kenmerk	Gastric bypass	Mini-bypass (OAGB)	Gastric sleeve
Verbindingen met de darm	Twee	Eén	Geen, darmen blijven hetzelfde
Maag weggehaald?	Nee, overgeslagen	Nee, overgeslagen	Ongeveer driekwart
Reflux	Minst; verbetert vaak	Tussenin	Meest
Dumping en tekorten	Vaker	Vaker; meer voedingsproblemen	Minder vaak
Knoop in de darm	Kan voorkomen	Kan voorkomen	Nee

Meer over de sleeve lees je bij de gastric sleeve (maagbuis). Twijfel je nog tussen opereren en medicijnen, bekijk dan prik of maagverkleining.

Het leven na een bypass

Na een bypass eet je kleine porties, neem je de tijd, kauw je goed en drink je niet tijdens het eten. Je slikt levenslang vitamines en gaat de eerste jaren regelmatig op controle. Voor veel mensen voelt dat na een paar maanden normaal. Hoe de eerste weken verlopen, lees je bij de operatie en het herstel; wat er daarna bij komt kijken staat bij het leven na een maagverkleining.

Veelgestelde vragen over de gastric bypass

Wat is een Roux-en-Y gastric bypass?

Een Roux-en-Y gastric bypass is de gewone gastric bypass: een klein maagzakje wordt op de dunne darm aangesloten, en verderop komt een tweede verbinding, zodat de darm een Y-vorm krijgt. Het eten slaat zo de rest van de maag en het eerste deel van de darm over. Bekijk de tekening bij de soorten maagverkleining.

Hoeveel val je af met een gastric bypass?

Met een gastric bypass verlies je in de eerste één à twee jaar gemiddeld zo'n 25 tot 30 procent van je lichaamsgewicht. In vergelijkend onderzoek was het gewichtsverlies na vijf jaar iets groter dan na een sleeve. Een deel komt er op lange termijn meestal weer bij. Lees hoe je het resultaat op lange termijn vasthoudt.

Wat is het verschil tussen vroege en late dumping?

Vroege dumping ontstaat binnen een half uur na het eten, met een vol gevoel, buikpijn, diarree, hartkloppingen en duizeligheid. Late dumping ontstaat binnen de eerste twee uur, doordat je bloedsuiker te snel daalt: je gaat zweten, trillen en wordt duizelig. Beide komen vooral na een gastric bypass voor. Lees tips over eten en drinken na de operatie.

Hoe voorkom je dumping na een gastric bypass?

Dumping na een gastric bypass voorkom je vooral door kleine porties te eten, rustig te eten en goed te kauwen, niet te drinken tijdens het eten en weinig snelle suikers te nemen. Bij late dumping helpt het ook om niet te veel zuivel tegelijk te nemen. Je diëtist helpt je om te ontdekken wat je goed verdraagt.

Wat is een interne hernia na een gastric bypass?

Een interne hernia is een knoop in de darm die na een gastric bypass kan ontstaan; in onderzoek ging het om ongeveer 8 op de 100 mensen. Dat doet veel pijn en je hebt dan een nieuwe operatie nodig. Heb je hevige buikpijn, zeker na het eten, neem dan direct contact op met je behandelteam of de huisartsenpost.

Wat is een marginaal ulcus?

Een marginaal ulcus is een maagzweer bij de verbinding tussen het maagzakje en de darm, die na een gastric bypass kan ontstaan. Roken en ontstekingsremmende pijnstillers zoals ibuprofen vergroten die kans. Daarom krijg je na de operatie een paar maanden een maagbeschermer. Lees hoe je het risico van een maagverkleining verkleint.

Is een gastric bypass goed bij reflux?

Ja, een gastric bypass is meestal een goede keuze als je last hebt van reflux. Volgens de Nederlandse richtlijn verbeteren refluxklachten na een bypass zeer goed, terwijl ze na een sleeve juist vaker voorkomen. Daarom wordt een sleeve met reflux soms later omgezet in een bypass. Lees meer over reflux na een gastric sleeve.

Is een gastric bypass beter bij diabetes type 2 dan een sleeve?

Een gastric bypass heeft bij diabetes type 2 waarschijnlijk een iets beter effect dan een sleeve, zegt de Nederlandse richtlijn. Het verschil is niet groot: in een Fins vergelijkend onderzoek was na vijf jaar 45 procent na een bypass en 37 procent na een sleeve in remissie. Bekijk wat een maagverkleining doet bij diabetes type 2.

Wat is het verschil tussen een mini-bypass en een gewone bypass?

Een mini-bypass (OAGB) heeft één verbinding tussen maag en darm, een gewone bypass twee. Het gewichtsverlies was in onderzoek na twee jaar vergelijkbaar. Na een mini-bypass kwamen wel vaker tekorten en diarree voor, en kan gal naar de maag terugstromen. Welke bij je past, bespreek je tijdens de screening; zie ook welke vragen je een kliniek stelt.

Waarom krijg je na een gastric bypass minder sterke botten?

Na een gastric bypass is er een verhoogd risico op minder sterke botten, doordat je darm calcium en vitamine D minder goed opneemt en je minder eet. Daarom slik je levenslang extra calcium en vitamine D en wordt je bloed regelmatig gecontroleerd. Lees welke middelen je nodig hebt bij vitamines na een maagverkleining.

Kun je na een gastric bypass een lage bloedsuiker krijgen?

Ja, na een gastric bypass kan je bloedsuiker na het eten te laag worden. Dat heet late dumping: je lichaam maakt te veel insuline aan na snel opgenomen eten. Je merkt het aan zweten, trillen en duizeligheid. Gebruik je ook diabetesmedicijnen, overleg dan met je arts. Lees meer bij de risico's van prik en maagverkleining.

Kun je na een gastric bypass nog melk drinken?

Na een gastric bypass kun je meestal nog wel melk drinken, maar je kunt er gevoeliger voor worden. Veel melk tegelijk kan dan buikpijn en diarree geven. Dat komt vaker voor na een bypass dan na een sleeve. Probeer kleine hoeveelheden en bespreek met je diëtist hoe je toch genoeg eiwit en calcium binnenkrijgt.

Waarom werkt alcohol sterker na een gastric bypass?

Na een gastric bypass werkt alcohol sterker doordat het sneller in je bloed komt. Je bent dus sneller dronken, en in alcohol zitten veel calorieën. Ook is er een groter risico op problemen met alcohol. Lees mythes en feiten over een maagverkleining.

Kun je na een gastric bypass nog normaal eten?

Na een gastric bypass kun je bijna alles weer eten, maar in kleine porties. Je neemt de tijd, kauwt goed en drinkt niet tijdens het eten. Suikerrijk eten kan dumping geven, dus daar ben je voorzichtig mee. Voor veel mensen voelt dat nieuwe eetpatroon na een paar maanden normaal. Lees wat er na de operatie blijvend verandert.

Hoe vaak is na een gastric bypass een tweede operatie nodig?

Na een gastric bypass is een tweede operatie wegens weer aankomen minder vaak nodig dan na een sleeve: in onderzoek dat de Nederlandse richtlijn aanhaalt, ging het na vijf jaar om 0 procent na een bypass, tegen 6,8 procent na een sleeve. Wel kan een knoop in de darm, bij ongeveer 8 op de 100 mensen, een nieuwe operatie nodig maken. Vergelijk de verschillen tussen een sleeve en een bypass.

Bronnen

• Richtlijn Chirurgische behandeling van obesitas – Operatietechniek bij volwassenen
• Thuisarts.nl – Ik heb een maagverkleining gehad, hoe gaat het daarna?
• Amsterdam UMC – Tips en adviezen bij dumpingsyndroom
• Salminen e.a. (2018), SLEEVEPASS-onderzoek: sleeve versus bypass na 5 jaar, JAMA
• Robert e.a. (2019), YOMEGA-onderzoek: mini-bypass versus gewone bypass, The Lancet
• Robertson e.a. (2021), Perioperative mortality in bariatric surgery: meta-analysis, British Journal of Surgery